In 'I don't want to sleep alone', de nieuwe film van Tsai Ming-Liang, krijgen alledaagse dingen een symbolische lading: Matrassen veroorzaken altijd veel problemen.

Ik ben een vis, eh, een, een... De Italiaanse vertaalster weet even niet welke vis Tsai Ming-Liang bedoelt als de regisseur de terugkeer naar zijn geboorteland Maleisië wil omschrijven. De regisseur roept de hulp in van een Chinees uitziende journalist. Jij spreekt toch Chinees? Ze overleggen even en dan komt het verlossende woord: Tsai is een zalm. Ik ben een zalm die zijn geboortegrond heeft verlaten en nu weer terugkeert naar huis, zegt de vertaalster opgelucht. Zoals zalmen dat doen.

De spraakverwarring is illustratief voor de in Kuala Lumpur opgenomen nieuwe film van Tsai, waarin Maleis, Kantonees, Mandarijn en Tamil wordt gesproken. Als er al gesproken wordt, want een film van Tsai Ming-Liang is traditiegetrouw bijna een zwijgende film. Tsai (Kuching, 1957), een Maleisische Chinees, maakte in Taiwan films als 'Rebels of the neon god', 'Vive l'amour', 'The river' en 'Goodbye Dragon Inn.' Na een uitstapje naar de musical, 'The wayward cloud' is hij weer terug in Venetië - waar 'Vive l'amour' in 1994 de Gouden Leeuw won - met 'I don't want to sleep alone' (Hei yanquan), een typische Tsai vol zwangere beelden.

De film speelt zich af in Kuala Lumpur, waar een jonge dakloze door een bende in elkaar wordt geslagen en vervolgens liefdevol verzorgd door een gastarbeider uit Bangladesh. Toen ik in 1999 voor het eerst in Maleisië terug was, zegt Tsai, ontmoette ik veel gastarbeiders die waren aangetrokken door de economische boom van midden jaren negentig. Door de economische crisis waren ze opeens overbodig. Velen leven nu illegaal op straat. Maleisiërs zelf werken als gastarbeiders in landen als Singapore en Japan. Daarom werken in Maleisië weer mensen uit nog armere landen, zoals Indonesië en Sri Lanka. Met deze mensen in de hoofdrol wilde ik een film over vrijheid maken.

Een aantal rollen in de film wordt gespeeld door mensen die Tsai op straat tegen kwam en die nog nooit geacteerd hadden. Maar de hoofdrol is weer voor Lee Kang Sheng, de acteur die in alle films van Tsai speelt. Dit keer speelt Lee zelfs twee hoofdrollen, die van de dakloze en die van een man in coma, die thuis door een moeder en een dienstmeisje wordt verzorgd. Het feit dat ze door dezelfde acteur gespeeld worden, gaf extra betekenis aan de film. De moeder van de man in coma wil bijvoorbeeld vrijen met de dakloze, maar wil ze dat dan eigenlijk met haar eigen zoon? De grootste kracht van de films van Tsai is dat hij alledaagse dingen een symbolische lading kan geven. In 'I don't want to sleep alone' is een belangrijke bijrol weggelegd voor een oud matras. Waar die dingen precies symbool voor staan, weet de regisseur ook niet. Zeg jij het maar. Matrassen veroorzaken altijd veel problemen. Hij wil er toch wel een slag naar slaan. Het is eigenlijk heel simpel. Iedereen heeft een matras nodig. De dingen en de mensen hebben in de films van Tsai altijd een verhoogd bewustzijn. Het is alsof hij als een schilder naar de wereld kijkt. Geen wonder dat hij door het Louvre is uitgenodigd in het Franse museum een film te komen maken. Ik heb geen idee wat ik ga doen, zegt Tsai. Maar ik heb zin om een film over gezichten te maken.

'I don't want to sleep alone' is vooral een film over lichamen. Steeds weer zien we Lee Kang Sheng in zijn beide rollen gewassen worden. Het lichaam is iets wat we niet onder de controle kunnen krijgen. We worden allemaal oud en ziek en gaan dood. Toen ik aan de film begon, was de plot veel ingewikkelder. Maar in de eerste scène die we opnamen, wordt een dakloze gewassen. Daar was ik tevreden over en ik besloot het verhaal van de film te vereenvoudigen. Kleine gebaren zijn mooier dan een ingewikkeld plot.